Ааспыкка ас тардар, аһатан аһарар.
Аныгы олохтоох, амарах дьоннордоох,
Нам сирэ, Нам сирэ, оо, кэрэ Нам сирэ,
Нам сирэ, Нам сирэ, оо, кэрэ Нам сирэ.…диэн 63 сыл анараа өттүгэр Василий Маайскай хоһоонугар суруллубут ырыа автора Тыыл уонна үлэ бэтэрээнэ, ССРС култууратын туйгуна, Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын Үтүөлээх үлэһитэ, композитор, СӨ Суруйааччыларын уонна ырыа айааччыларын сойуустарын чилиэнэ, бэйиэт, кыраайы үөрэтээччи, «Туллук хаара» Нам улууһун ырыа айааччыларын түмсүүтүн төрүттээччи, «Отуу уота» литературнай түмсүү бочуоттаах чилиэнэ, «Ленин суола» уонна «Эҥсиэли» хаһыаттар общественнай корреспондена, Ленскэй, Маймаҕа нэһилиэктэрин, Нам улууһун Ытык Киһитэ Иван Афанасьевич Бубякин-Чөҥөчөх буолар.
Кини 1932 сыллаахха ыам ыйын 29 күнүгэр Уус-Алдан Өнөр нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Аҕа дойду сэриитин аччык кэм кыһалҕатын этинэн-хаанынан билбит оҕо сааһа олоҕун инники суолугар Киһи буолуутугар, дьылҕатыгар сабыдыала улахан. 1943 сыллаахха Өнөр оскуолатын 1 кылааһын бүтэрэн баран Нам оройуонун Маймаҕа нэһилиэгэр көһөн кэлэн Хатырык нэһилиэгин 7 кылаастаах оскуолатын 1952 сыллаахха бүтэрэн, Дьокуускайдааҕы музыкальнай училищеҕа үөрэнэ киирэр. Манна кини учууталлара — народнай артистка, биллиилээх хормейстер Февронья Баишеваҕа, композитор Гран Григоряҥҥа үөрэммитэ.
Армияҕа 1954-56 с. сулууспалаан, ытык иэһин толорон артиллерист-наводчик уонна туйгун десантник буолбута. 1956 сыллаахха Хатыҥ Арыыга бибилэтиэкэринэн үлэлээбитэ. 1957 сыл сайыныгар оройуон кулуубугар инструктордаабыта.
1958 сыллаахха Дьокуускайдааҕы музыкальнай училище дирижескай-хоровой отделениетын бүтэрбитэ. Бу кэннэ, эдэр исписийэлиис Чурапчы оройуонун музыкальнай оскуолатыгар ананан үлэлии тиийэр.
Нам сэлиэнньэтигэр 1960 с. аан маҥнай музыкальнай оскуоланы аһан, уһуннук сыратын ууран туран үлэлээбитэ. 1963 с. оскуола дьиэтин кэҥэтэр үлэни ыыппыта. Ииппит аҕатыныын биир сайын турунан туран үлэлээбиттэрэ. Иккиэйэҕин эрэ оһох бөҕөтүн көтүрэн, эргэ дьиэни саҥалыы былааннаан, элбэх дьарыктанар кылаас таһаарбыттара. Онон, күһүн үөрэх дьыла аһыллыытыгар оскуоланы бэлэм оҥорбуттара. Иван Афанасьевич аҕыс сыл дириэктэрдээн, муусука оскуолатын кэҥэтэн атаҕар туруоран, бэрт элбэх оҕо муусука кэрэ эйгэтигэр уһуйуллубуттара, дьулурҕаннык үөрэммиттэрэ, муусукаҕа сыһыаннаах идэни талбыттара.
Дириэктэр быһыытынан бэйэтин эрэ үлэтинэн муҥурдаммакка, сүрдээх элбэх уопсастыбаннай үлэни толорбута. Партийнай тэрилтэ салайааччыта, идэлээх сойуус бэрэссэдээтэлэ, норуодунай сэтээтэл. Ону сэргэ, элбэх самодеятельнай коллективы тэрийбитэ, салайбыта.
Хаһыакка үгүс ыстатыйалара, хоһоонноро, ырыалара бэчээттэнэллэрэ. Учуутал, салайааччы, ырыаһыт Иван Бубякин 1978 сыллаахха Нам оройуонун мелодистарын түмсүүтүн тэрийбитэ уонна өр сылларга сатабыллаахтык, айымньылаахтык салайбыта, өрөспүүбүлүкэтээҕи композитордар сойуустарын кытта шефтэһиини олохтообута.
Иван Афанасьевич 60-70 сылларга Намнааҕы РДК-ҕа (Районный дом культуры) Афанасий Федорович Шестаковтуун «Ньургуһун» үҥкүүһүтүнэн, ити сылларга хормейстер суох буолан хормейстерынан, солбуйса сылдьан музыкальнай оскуола учууталлара Иван Бубякин, Татьяна Гурьева, Вера Свешникова уо.д.а. өрүү көмөлөһөллөрө, фестивалларыгар хор коллективтарын тэрийэн ыллаталлара.
30 сыл устата эҥкилэ суох кэрэ эйгэтигэр үлэлии сылдьан, култуура диэйэтэллэриниин кытта — салайааччы Афанасий Федорович Шестаковтуун, балетмейстер Роза Борисовна Кирилловалыын, аккомпаниатор Илья Львович Христофоровтыын, оччолорго оройуон бастакы сэкирэтээринэн таһаарыылаахтык үлэлии сылдьар Иннокентий Захарович Кривошапкинныын тэҥҥэ биир таһымҥа сылдьан айымньылаахтык үлэлээбитэ.
1978с. Намҥа «Туллук хаара» диэн улуустааҕы мелодистар түмсүүтүн тэрийэн 2001с. диэри салайбыта. Кини салайар, үлэлиир кэмигэр саҥа саҕалаан эрэр ырыа айааччылар Афанасий Шестаков, Светлана Кудрина, Иван Парников, Александр Дунаев, Мария Елисеева, Егор Сысолятин, Гаврил Слепцов, Илья Христофоров, Егор Колмогоров, Гаврил Новгородов кэнники киэҥник биллэр ырыа айааччылар буолбуттара.
Ытыктыыр, поэзияҕа сүгүрүйэр киһибит Николай Михайлович Рыкунов түмсүүгэ «Туллук хаара» диэн ааты иҥэрэн, кини сүрэхтээбит «Отуу уота» улуустааҕы литературнай түмсүүтүн бастыҥ чилиэнэ буолар. Олохтоох поэт аатын ылан, өрөспүүбүлүкэ биир бастыҥ хоһоон айааччыта, инники күөҥҥэ сылдьар ааптар буолар.
Иван Бубякин-Чөҥөчөх айымньыларын түмэн сүрэхтээбит кинигэлэрэ:
Бүгүн — 2001c
Дьон ортотугар — 2006с
Күнүм кыырпахтара (оҕолорго аналлаах тэттик хоһооннор) I чааһа — 2015c
Кэл бэттэх, кэнсиэртиэх — I чааһа — 2015с
Миигин кытта ыаhыйалас — 2015c
Илья Егорович Винокуров (поэма-роман) — 2016c
Кэл бэттэх, кэнсиэртиэх — IIчааһа — 2017с
Кэл бэттэх, кэнсиэртиэх — III чааһа — 2017с
Эдэр сааһым чаҕылхай сулуһа — 2018c
Кэл бэттэх, кэнсиэртиэх — IV чааһа — 2019с
Күнүм кыырпахтара (оҕолорго аналлаах тэттик хоһооннор) II чааһа — 2020с
Дьыссаат оҕолоро кэпсииллэр (оҕолорго аналлаах остуоруйалар, кэпсээннэр) — 2020с
Сардаҥа (оҕолорго аналлаах тэттик хоһооннор) — 2020с
Сытыы-кылыс чабырҕах тылынан — 2020c
Кыайыылаах былаас оҕолоро — 2020c
Ребята, еще впереди (оҕолорго аналлаах кинигэ) — 2021c
Кэл бэттэх, кэнсиэртиэх — V чааһа — 2022с
Бар дьонум, барыгытын таптыыбын (QR-кодтаах ноталаах ырыанньык )- 2023с
Иван Афанасьевич, төһө да бочуоттаах сынньалаҥҥа олордор, өрүү сүүрэ-көтө, айа-тута сылдьара. Кинини тарбаҕар талааннаах уус быһыытынан билинэбит. Маһынан туттар тэриллэри оҥороро, тыс этэрбэһи улларара, биир сиргэ тохтоон олорбот өрүү туһалаахха түбүгүрэ сылдьар буолара. Эргэ кулууппутугар үөрэ-көтө эҕэрдэлэһэ, кинигэ тутуурдаах киирэрэ — биһиэхэ күүтүүлээх ыалдьыт этэ. «Киһи ис дууһатыттан кыһаллан, сүрэҕин ууран туран үлэлээтэҕинэ, үлэ үтүө түмүктэрдээх буолар» — диир үгэстээҕэ. Кырдьыга да оннук. Иван Афанасьевич, сүһүөҕүн уйарын тухары нэһилиэк, улуус култууратын сайдыытыгар кылаатын киллэрсэ сылдьыбыта. Улууска, өрөспүүбүлүкэҕэ ыытыллар тэрээһиннэргэ өрүү кэлэн кыттара, санаатын этэрэ, мындыр сүбэтиттэн үллэстэрэ.
Бүтэһик көрсүһүүбүт — бииргэ алтыспыт доҕоро, үөлээннээҕэ, ССРС Культуратын туйгуна, РСФСР уонна Саха АССР Культуратын Үтүөлээх үлэһитэ, «Бочуот Знага» орден кавалера, Нам улууһун Ытык Киһитэ, самодеятельнай композитор, кэрэни кэрэхсэтэр, сырдыкка угуйар култуура эйгэтигэр киэн туттар, холобур оҥостор ытык киһибит Афанасий Федорович Шестаков төрөөбүтэ 100 сылыгар анаммыт Шестаковскай ааҕыыларын научнай-практическай конференциятыгар — кулун тутар 13 күнүгэр этэ. Онно кэлэн сценаҕа сүрдээх үчүгэйдик тыл эппитэ, үөлээннэҕин ахтыбыта, эдэр үлэһиттэргэ сүбэтин, Нам улууһун култууратын эйгэтэ сайдар саҥа суоллары тобулан инники күөҥҥэ сылдьар холобур буоларга дьулуһарга үтүө баҕа санаатын тиэрдибитэ.
Убайбыт кэриэтэ Ытык Киһибитин — Иван Афанасьевичпытын кытта муус устар 27 күнүгэр букатыннаахтык сүтэрдибит…биһиги, биир идэлээхтэрэ, өрүү кини сырдык мөссүөнүн ахта-саныы, кэриэстии туруохпут…
Бииргэ алтыспыт биир идэлээхтэрэ —
А.Ф.Шестаков аатынан Улуустааҕы норуот айымньытын Дьиэтин үлэһиттэрэ
28.04.2026 с. Нам улууһа.
Об авторе
