Саха сиригэр Култуура сылыгар, кулун тутар 6 күнүгэр Энсиэли хочотун туонатыгар өбүгэ саҕаттан саха омук дуораанын сөргүтэн А.Ф.Шестаков аатынан Улуустааҕы норуот айымньытын Дьиэтин “Нам кылыһах” төрүт дорҕоон бөлөҕө 5 сыллаах “Кыллаах маһы ыллатан” айар түһүлгэтин тэрийдэ.
Дьоро киэһэҕэ Нам улууһун баһылыгын солбуйааччы Юрий Вячеславович Дьяконов, Нам улууһун Култуура уонна духуобунас сайдыытыгар салалтатын начальнигын солбуйааччы Александра Николаевна Новгородова эриэккэс эҕэрдэлэрин улуус киэн туттуута буолар бөлөххө анаатылар.
Үөрүү өрөгөйдөөх түгэнинэн — саха төрүт үгэһин, дуораанын тарҕатааччылартан биирдэстэригэр, бөлөх салайааччытыгар Мария Степановна Григорьева-Маайаҕа саха төрүт дорҕоонун сайдыытыгар кылаатын, Саха сирин төрүт култууратын киэҥ эйгэҕэ тарҕата сылдьарын иһин “Саха Өрөспүүбүлүкэтин култууратын туйгуна”бочуоттаах знагынан бэлиэтэннэ.
“Кыл Саха” төрүт дорҕоон бөлөҕүн салайааччыта, СӨ Үтүөлээх артыыһа Анна Томская көҕүлээһининэн, Нам улууһун маастардарыгар Руслан Афанасьевич Захаровка (Хамаҕатта), Андрей Алексеевич Оспиповка (Нам), Афанасий Иванович Афанасьевка (Үөдэй), Петр Спиридонович Машниковка (Хатыҥ-Арыы) саха төрүт дорҕоонун сайдыытыгар кылааттарын, Саха сирин төрүт култууратын киэҥ эйгэҕэ тарҕата сылдьалларын иһин махтал бэлиэтэ буолар Российскай Федерация фольклорун сойууһун 35 үбүлүөйдээх сылынан “За заслуги в культуре и искусстве” мэтээллэр ананна. “Нам кылыһах” төрүт дорҕоон бөлөун бары кыттааччыларыгар Нам улууһун бочуоттаах грамоталара, эҕэрдэ, махтал суруктара туттарылыннылар.
Кыттыыны ыллылар: Александра Новгородова, Туйаара Ушканова, Руслан Павлов, “Ньургуһун” үҥкүү-хор народнай коллектива, И.Е.Винокуров аатынан НПК студеннарын “Айылҕан” үҥкүү бөлөҕө (салайааччы Мария Попова), “Ситим” үҥкүү бөлөҕө (салайааччы Кэрэмэс Саргы), “Кыталыына” үҥкүү бөлөҕө (салайааччы Павел Винокуров).
2021сыллаахха дойдуга ситим нөҥүө үлэ кэмнэригэр Нам улууһун Фрунзе нэһилиэгин сынньалаҥ киинин уус-уран салайааччыта Мария Григорьева-Маайа, маастардар Руслан Захаров, Андрей Осипов, импровизатор-хомусчут Сахаайа Колодезникова, фольклор исписийэлииһэ Туяра Петрова буолан ситим нөҥүө тэрээһини ыыппыттара. Тэрээһиҥҥэ Нам олоҥхоһуттарын Егор Охлопков-Буоратайы, Прокопий Ядрихинскай-Бэдьээлэни сырдаппыттара, кыллаах маһы ыллатан, ырыаны-тойугу, оһуохайы төрүт дорҕооҥҥо оонньоон нэһилиэнньэҕэ ситим нөҥүө көрдөрбүттэрэ, иһитиннэрбиттэрэ. Бу тэрээһин Нам улууһугар төрүт дорҕоон бөлөҕө тэриллэригэр сүрүн төрүөт буолбута. Кылыһах кырыымпаҕа, саха төрүт инструменнарыгар оонньуон баҕалаах араас идэлээх дьон түмсэн, бөлөх «Нам кылыһах» диэн ааттаан айымньылаах үлэтэ саҕаламмыта.
Бөлөх толорор инструменнарын уус маастардар Руслан Захаров, Андрей Осипов, Руслан Габышев оҥорбуттара.
«Нам кылыһах» төрүт дорҕоон бөлөҕө ырыаны-тойугу доҕуһуоллуур. Ыһыахха анаан сиэр-туом музыкатын таһаарда. Ону сэргэ, саха төрүт үҥкүүтүгэр анаан музыканан киэргэтиини ситистэ. Матыыптары салайааччы Мария Григорьева-Маайа уонна бөлөх кыттааччылара айаннар, бэйэлэрэ толорууга анаан наардаатылар. Бөлөх кыттааччылара бары төрүт дорҕооҥҥо идэтийбит уһуйааччыларга Анна Томскаяҕа, Руслан Габышевка үөрэммит үөрэнээччилэрэ буолалларынан киэн тутталлар, махтаналлар.
2022 сыллаахха, Анна Томская ыҥырыытынан, Дьокуускай куоракка А.С.Пушкин аатынан Ил Академическай Нуучча тыйаатырыгар «Дэгэрэҥ эйгэтэ» дьоро киэһэҕэ кыттыбыттара. Мария Григорьева-Маайа бастакы аудио-альбомун сүрэхтиир айар киэһэтигэр кылыһах кырыымпаҕа оонньообуттара, ону тэҥэ, «Дорҕоон дойду» камернай саалатыгар Ютуб ситимигэр анаан тэттик кэнсиэри устубуттара. Норуокка биллэр улахан дьоммут Анастасия Варламова, Христофор Максимов, «Кыл Саха» төрүт дорҕоон бөлөҕүн 10 сыллаах үбүлүөйдээх кэнсиэрдэригэр ыҥырыллан кыттыбыттара. Улуус, өрөспүүбүлүкэ, норуоттар икки ардыларынааҕы күрэстэр, фестиваллар лауреаттара, кыайыылаахтара.
«Нам-кылыһах» төрүт дорҕоон бөлөҕө кыллаах маһы ыллатан, саха ис кутун дорҕоонун уһугуннаран, сылтан-сыл сайдан, саханы Саха дэтэн ыллыктарын ыраатыннаран, бар дьоннорун үөрдэ төрүт нэһилиэстибэни үйэтитэр, саха санаатын астыннара саргылаах бэлиэтин, ураты дорҕоонун киэҥ куйаарга көтүтэр.
«Нам-кылыһах» төрүт дорҕоон бөлөҕө — нэһилиэк, улуус уонна өрөспүүбүлүкэ таһымыгар ыытыллар киэҥ далааһыннаах тэрээһиннэрин, уус-уран самодеятельнаһын көхтөөх кыттааччыта. Айар куттаах улуус олохтоохторугар саха төрүт дорҕоонун тарҕатан, биирдиилээн толорооччуларга, саҥа бөлөхтөргө холобур буолан бастакы саҕалааһыннарын тускулаата. Саха төрүт дорҕоонун таһаарар тыас-уус тэриллэрин оҥорор маастардары көҕүлээтэ. Ол курдук, Хатыҥ-Арыы нэһилиэгиттэн Петр Машников, Үөдэй нэһилиэгиттэн Афанасий Афанасьев бастакы оҥоһуктара номнуо киэҥ сэҥээриини ылаллар.
С.А.Зверев-Кыыл Уола аатынан СӨ Үҥкүүтүн тыйаатырын Саха аркыастырын артыыһа, СӨ үтүөлээх артыыһа, СӨ култууратын туйгуна Анна Томская таһаарбыт «Кылыһах кырыымпа» кинигэтигэр киирдилэр. Ону сэргэ, Саха сирин маастардарын добун күрэстэригэр кыттан Андрей Осипов I миэстэҕэ, Руслан III миэстэҕэ тигистилэр.
Тус бырайыагынан «Эҥсиэли тэтимэ — кынаттаах дорҕоон» өрөспүүбүлүкэтээҕи күөн күрэскэ кылыһах кырыымпаҕа бөлөҕүнэн толорооччуларга күрэс тэрийдэ.
Саха төрүт айымньытын тарҕатар, көҕүлүүр, үйэтитэр күрэстэргэ бөлөх бастыҥнар кэккэлэригэр сылдьар:
— Туймаада ыһыаҕар «Этно — звуки» күрэскэ Гран-при (2021с)
— «Искусство России» Норуоттан икки ардыларыгар ыытыллыбыт күрэскэ Гран-При (Дьокуускай-2022с)
— Норуот маастара Алексей Харайданов 60 сааһыгар аналлаах ситим нөҥүө ыытыллыбыт күрэскэ I Үрдэл (Таатта-2022с)
— XV Олоҥхо ыһыаҕар кылыһах кырыымпа күрэһигэр I истиэпэннээх лаурет (Үөһээ Бүлүү-2022с)
— XVII Олоҥхо ыһыаҕар «Кылаан Чыпчаал» (Амма-2024с)
— «Вместе мы Россия» Бүтүн Россиятааҕы норуоттар доҕордоһууларын бэстибээлигэр диплом (Нам-2024с)
— кылыһах кырыымпаҕа Өрөспүүбүлүкэтээҕи Бастакы күрэскэ Гран-При (Дьокуускай-2024с)
— «Актау — культурная столица Тюркского Мира» фольклорнай бөлөхтөр бэстибээлигэр Россия норуоттарын ааттарыттан ыҥырыллан «Нам кылыһах» төрүт дорҕоон бөлөҕө Саха омук култууратын көрдөрөн-иһитиннэрэн тэрийээччилэри, кыттыылаахтары сөхтөрбүтэ, дипломунан наҕараадаламмыта, сыаналаах бириис туппута (Казахстан, Актау-2025с).
Бэлиэ күҥҥэ «Нам кылыһах» төрүт дорҕоон айар бөлөхпүтүгэр төлөннөөх эҕэрдэ уонна инникитин даҕаны киэҥ ыырдаах үрдүк дабааннары баҕарабыт!
Об авторе
