Саха норуотун Чулуу Уола

Биллиилээх соудаарыстыбаннай уонна политическай деятель, Саха норуотун туһугар олоҕун анаабыт биир дойдулаахпыт Илья Егорович Винокуров Аҕа дойду Улуу сэриитин сылларыгар саха омугун хоргуйууттан быыһаабыт, сэллик ыарыыны тохтототууга тэрээһиннээх үлэни ыыппыт, Саха сиригэр үөрэҕириигэ, доруобуйа харыстабылыгар, култуура эйгэтин сайдыытыгар дириҥ оҥкулун уурбут, Саха Сирин автономиятын 1947 сыллаахха көмүскээбит өҥөлөөх Саха Сирин уһулуччулаах салайааччыта. Бу туһунан историяҕа оччотооҕу кэмҥэ бииргэ алтыспыт чугас дьоно, араас докумуоннар кэпсииллэр.  

Илья Егорович 1996 сыл тохсунньу 1 күнүгэр (эргэ истиилинэн 1895 сыл ахсынньы 20 күнүгэр) Дьокуускай уокуругун Нам оройуонун Куһаҕан Ыал (билиҥҥитэ Нам киинигэр) нэһилиэгэр төрөөбүтэ. Икки сааһыгар тулаайах аҥардаах хааллбыта, уолан сааһыгар төгүрүк тулаайах хаалбыта. Тула баар чугас уруулара, аймах дьоно утуу-субуу сэлликтэн охтубуттара.

Ийэтэ тыыннааҕар оҕотун үөрэхтээх киһи буола улаатарыгар бары күүһүн-кыаҕын анаабыта — 9 саастааҕар, Намҥа пансионатка олорон, биир кылаастаах училищеҕа үөрэммитэ. Онно кинини кытта М.К. Аммосов, С.Д. Трапезников (Токуос), С. К. Сивцев үөрэммиттэрэ. 1908 сыллаахха бу үөрэҕин ситиһиилээхтик бүтэрэн, үбэ-харчыта суох буолан, үөрэҕин салгыыр кыаҕа суох буолбута. Ол эрэн, ийэтэ Павел Иванович Кравченко диэн политсыылынайга үөрэттэрбитэ. Онон, Илья Винокуров үөрэххэ тардыһар киэҥ билиилээх, норуот кыһалҕалаах олоҕун кырачаан сааһыттан этинэн-хаанынан билэ улааппыта.

Илья Егорович Саха Сиринээҕи «Сельстрой» трест салайааччытынан үлэлиир кэмигэр Нам киинигэр саҥа кулууп дьиэтин тус хонтуруолунан, норуот күүһүнэн туттарбытын туһунан историяҕа ыйыллар. Ол курдук, 1956 сыллаахха балаҕан ыйын 1 күнүгэр Нам киинигэр оройуоннааҕы саҥа култуура дьиэтэ аанын арыйбыта.

Илья Егорович Винокуров Саха дьолугар төрөөбүт Сүдү Киһибит буолар. Норуоппут оччотооҕу ыктарыылаах кэмнэригэр сүҥкэн үлэни ыыппытын бүгүҥҥү дьон умнубаппыт. Булуҥҥа Сэбиэти олохтообута, судаарыстбыннай деятель, биллиилээх ученай, этнограф, геолог Иннокентий Михайлович Сусловтуун Өлөөн оройуонун төрүттэспитэ, Бүлүү, Нам оройуоннарыгар сайдыыга, кэҥэтиигэ таһаарыылаахтык үлэлээбитин туһунан үгүс архпыып докумуоннарыгар бэлиэтэнэр.